Hoàn thiện quan điểm của Đảng về bảo vệ môi trường gắn với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước
Trong công cuộc đổi mới, cùng với tiến trình mở cửa, chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế thị trường, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, ngay từ sớm, Việt Nam đã chú trọng bảo vệ môi trường, xác định là vấn đề có ý nghĩa quan trọng của đất nước, của nhân loại; là nhiệm vụ có tính xã hội sâu sắc, gắn liền với xóa đói, giảm nghèo, vì hòa bình và tiến bộ xã hội trên phạm vi toàn thế giới. Chủ trương của Đảng là tăng trưởng kinh tế phải gắn với tiến bộ, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường, qua đó từng bước xây dựng, hoàn thiện thể chế, chính sách phát triển nhanh và bền vững đất nước. Quan điểm của Đảng về bảo vệ môi trường được hình thành và phát triển, phù hợp với từng giai đoạn của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, được thể hiện qua các văn kiện, nghị quyết của Đảng.
Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (năm 1991) khẳng định, tuân thủ nghiêm ngặt việc bảo vệ môi trường, giữ gìn cân bằng sinh thái cho thế hệ hiện tại và mai sau. Đến Đại hội VII, Đảng xác định rõ phát triển các ngành kinh tế và bảo vệ môi trường với các giải pháp cụ thể: Nhà nước quy định cụ thể quyền sở hữu, quyền và trách nhiệm sử dụng tài nguyên để chấm dứt tình trạng tài nguyên vô chủ; ban hành Luật Bảo vệ môi trường; giáo dục và tuyên truyền sâu rộng việc bảo vệ tài nguyên và môi trường cho mọi đối tượng; xây dựng tổ chức có chức năng chuyên trách bảo vệ tài nguyên và môi trường từ Trung ương đến địa phương, kết hợp với phong trào quần chúng trong lĩnh vực này; sớm tham gia và phối hợp hoạt động với các tổ chức quốc tế và khu vực trong việc bảo vệ tài nguyên, môi trường và cảnh quan.
Sau những thành tựu về kinh tế của những năm đầu đổi mới, Đảng sớm nhận ra những thách thức về môi trường. Ngày 25-6-1998, Bộ Chính trị ban hành Chỉ thị số 36/1998/CT-TW, về “tăng cường công tác bảo vệ môi trường trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”. Đây là lần đầu tiên Đảng ban hành chỉ thị về bảo vệ môi trường, xác định, bảo vệ môi trường là một vấn đề sống còn của đất nước, của nhân loại; là nhiệm vụ có tính xã hội sâu sắc và đề ra 4 quan điểm cơ bản: 1- Bảo vệ môi trường là sự nghiệp của toàn Đảng, toàn dân và toàn quân; 2- Bảo vệ môi trường là một nội dung cơ bản không thể tách rời trong đường lối, chủ trương và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của tất cả các cấp, các ngành, là cơ sở quan trọng bảo đảm phát triển bền vững, thực hiện thắng lợi sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; 3- Coi phòng ngừa và ngăn chặn ô nhiễm môi trường là nguyên tắc chủ đạo kết hợp với xử lý ô nhiễm, cải thiện môi trường và bảo tồn thiên nhiên; 4- Kết hợp phát huy nội lực với tăng cường hợp tác quốc tế trong bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.
Tại Đại hội IX, Đảng tiếp tục nhấn mạnh quan điểm bảo vệ môi trường gắn với phát triển nhanh, bền vững đất nước. Đại hội xác định, “phát triển nhanh, hiệu quả và bền vững, tăng trưởng kinh tế đi đôi với thực hiện tiến bộ, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường”(1) và nhấn mạnh không chỉ bảo vệ môi trường, mà còn cải thiện môi trường, gắn chặt chính sách môi trường với chính sách phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh, coi việc cải thiện môi trường là một tiêu chí để đánh giá sự phát triển.
Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của đất nước giai đoạn 2001 - 2010 khẳng định quan điểm phát triển kinh tế - xã hội gắn chặt với bảo vệ và cải thiện môi trường, bảo đảm sự hài hòa giữa môi trường nhân tạo với môi trường thiên nhiên, giữ gìn đa dạng sinh học. Bảo vệ và cải tạo môi trường là trách nhiệm của toàn xã hội, tăng cường quản lý nhà nước đi đôi với nâng cao ý thức trách nhiệm của mọi người dân. Chủ động gắn kết yêu cầu cải thiện môi trường trong mỗi quy hoạch, kế hoạch, chương trình và dự án phát triển kinh tế - xã hội, coi yêu cầu về môi trường là một tiêu chí quan trọng trong đánh giá các giải pháp phát triển.