Theo Thượng tá Bùi Đức Thiêm, Phó Trưởng phòng 5, Cục Cảnh sát điều tra tội phạm (CSĐTTP) về ma túy C47, Bộ Công an, ma tuý tổng hợp xuất hiện tại Việt Nam vào năm 2000 với vụ án vợ chồng ca sỹ Lâm Quyền, sau một chuyến đi nước ngoài đã mang về 116 viên ma túy tổng hợp dạng viên (thuốc lắc) bán tại vũ trường Mưa Rừng, TPHCM vào đêm 23/9/2000.
Sau gần 20 năm có mặt bất hợp pháp tại nước ta, ma túy tổng hợp đã tạo thành một chu trình kép kín từ sản xuất, mua bán, vận chuyển đến chứa chấp và tổ chức sử dụng trái phép các chất ma túy tổng hợp. Với khoảng 50% trong tổng số hơn 222 nghìn người nghiện có hồ sơ quản lý và hàng chục nghìn cơ sở kinh doanh nhạy cảm vui chơi, giải trí là vũ trường, quán bar, quán karaoke-là những điểm, địa điểm lý tưởng, tiềm ẩn để các đối tượng lợi dụng tụ tập “bay, lắc”; cùng với việc xuất hiện nhiều vụ sản xuất trái phép ma túy tổng hợp mang quy mô công nghiệp thời gian gần đây, đã nói lên tính chất phức tạp ngày càng gia tăng của loại ma túy được điều chế, sản xuất từ các loại tiền chất, hóa chất này ở nước ta.
Khác với các loại ma túy tự nhiên (thuốc phiện), bán tổng hợp (heroin), ma túy tổng hợp được sản xuất từ tiền chất, hóa chất nên hình thức, mẫu mã, đặc biệt là tác động kích thích rất đa dạng và thường xuyên xuất hiện những chất ma túy tổng hợp mới. Sau nhiều lần sửa đổi, bổ sung, đến nay bằng Nghị định số 73/2018/NĐ-CP ngày 15/5/2018, Chính phủ đã đưa vào danh mục quản lý 515 chất ma túy và 44 tiền chất các loại.
Theo Cơ quan phòng chống ma túy và tội phạm của Liên Hợp Quốc (UNODC), với 1 kg tiền chất Pseudoephedrine hoặc Ephedrine và một vài hóa chất làm dung môi, xúc tác, có thể điều chế, sản xuất được 0,6 kg ma túy tổng hợp dạng đá; tại Hà Nội, hiện có giá bán từ 600 đến 800 triệu đồng (nguồn gốc từ Tam Giác Vàng), từ 300 đến 400 triệu đồng (nguồn gốc từ Trung Quốc, Lào hoặc Campuchia). Trong khi, 1 kg tiền chất Ephedrine hoặc Pseudoephedrine có giá bán trên thị trường hợp pháp từ 300 đến 500 USD. Lợi nhuận từ việc sản xuất ma túy tổng hợp gấp hàng chục lần, nhiều đối tượng tìm cách điều chế, tách chiết ma túy tổng hợp kiếm lời khiến cho tình hình sản xuất ma túy tổng hợp trong nước diễn biến rất phức tạp.
Nhiều đối tượng đã từng sinh sống tại một số nước Châu Âu đã mang công nghệ về nước để sản xuất ma túy tổng hợp; bên cạnh đó, một số đối tượng có kiến thức, chuyên môn về lĩnh vực hóa-dược đã tìm kiếm công nghệ điều chế trên mạng Internet để tự sản xuất ma túy tổng hợp. Nguồn nguyên liệu chủ yếu được các đối tượng chiết, tách từ các loại thuốc tân dược có chứa tiền chất Pseudoephedrine hoặc Ephedrine như Tiffy fu, Decolgen, Panadol, Paracetamol… Điển hình như ngày 6/5/2012, Công an Long An bắt hai anh em Lục Gia Khánh và Lục Gia Quy cùng 21 đối tượng đã tổ chức sản xuất trái phép ma túy tổng hợp tại Hòa Khánh Đông, Đức Hòa, Long An; trong khoảng thời gian gần một năm các đối tượng đã mua 444 thùng thuốc tân dược để sản xuất 145 kg ma túy tổng hợp dạng đá, thu lời bất chính 116 tỷ đồng.
Gần đây, một số đối tượng còn tìm cách chiết, tách ma túy tổng hợp Ketamine từ một loại thuốc thú y. Điển hình là vụ Phùng Quang Anh, trú tại Minh Khai, Hà Nội; tháng 6/2017 đã lợi dụng việc mua bán dễ dàng thuốc thú ý dạng dung dịch, Quang Anh đã mua và chưng cất lại thành ma túy tổng hợp dạng Ketamine.
Bên cạnh đó, để đáp ứng nhu cầu của người sử dụng ma túy tổng hợp, một số đối tượng cũng đã tìm cách sản xuất ma túy tổng hợp dạng viên (thuốc lắc) từ các loại tiền chất thiết yếu (tiền chất nguy cơ cao) được mua từ nước ngoài và những hóa chất thường làm dung môi, xúc tác được mua lẻ từ thị trường trong nước. Điển hình, là vụ án Trần Ngọc Hiếu, đối tượng có hai lệnh truy nã, lẫn trốn tại các tỉnh phía Nam, làm giấy tờ tùy thân giả với tên Văn Kính Dương. Trong 2 năm 2016 và 2017 đã cùng 14 đối tượng là anh em, bạn bè tổ chức sản xuất trái phép ma túy tổng hợp tại thành phố Hồ Chí Minh và một số tỉnh. Kết quả, lực lượng Công an đã bắt và truy tố 15 đối tượng, thu giữ khoảng 300 kg ma túy tổng hợp dạng viên, gần 5 tấn tiền chất, hóa chất các loại.
Theo Thượng tá Bùi Đức Thiêm, trong 18 năm xuất hiện bất hợp pháp tại nước ta, với 35 vụ, gần 200 đối tượng sản xuất trái phép ma túy tổng hợp, tuy không nhiều, nhưng với xu hướng người nghiện đang chuyển dần từ sử dụng thuốc phiện, heroin sang các chất ma túy tổng hợp và lợi nhuận do sản xuất ma túy tổng hợp mang lại là rất lớn. Dự báo, thời gian tới sẽ có những diễn biến phức tạp, rất cần sự chung tay vào cuộc của các tầng lớp nhân dân để kịp thời phát hiện, ngăn chặn tệ nạn và tội phạm ma túy nói chung và tệ nạn, tội phạm liên quan đến ma túy tổng hợp nói riêng.
Giảm 'cầu' ma tuý, thắt chặt quản lý tiền chất
Trung tướng, PGS.TS Đồng Đại Lộc, Phó Tổng Cục trưởng Tổng cục Cảnh sát, kiêm Cục trưởng Cục CSĐTTP về ma túy, Bộ Công an cho biết, hai nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng sản xuất ma tuý tổng hợp trong nước tăng trở lại trong những năm gần đây.
Thứ nhất, do số người nghiện tăng cao nên nhu cầu ma túy trong nước cũng tăng cao. Thống kê năm 2017 cả nước có 222.582 nười nghiện có hồ sơ quản lý, tăng 11.831 người so với năm 2016. Mặt khác, do quan niệm sai lầm sử dụng ma túy tổng hợp không gây nghiện, nên người nghiện có xu hướng chuyển từ ma túy truyền thống (là heroin, thuốc phiện) sang sử dụng ma túy tổng hợp. Trước nhu cầu sử dụng ma túy tổng hợp tăng cao, lợi nhuận từ sản xuất ma túy tổng hợp rất lớn nên các đối tượng bất chấp pháp luật tiếp tục nghiên cứu sản xuất, điều chế ma túy tổng hợp ngay trong nội địa.
Thứ hai, việc quản lý tiền chất, hóa chất ở nước ta mặc dù đã được quan tâm, nhưng vẫn còn nhiều bất cập.
Về giải pháp để ngăn chặn sản xuất ma tuý tổng hợp, theo Trung tướng Đồng Đại Lộc, trước tiên phải làm tốt công tác cai nghiện để giảm “cầu”. Tuy nhiên, hiện công tác cai nghiện còn nhiều bất cập, vướng mắc; việc đưa người nghiện vào trung tâm chữa bệnh bắt buộc gặp nhiều khó khăn, số người được đưa đi cai nghiện rất ít và quan trọng hơn là hiện chúng ta chưa có phác đồ điều trị cho người nghiện ma túy tổng hợp.
Để giải quyết vấn đề này, Cục CSĐTTP về ma túy đã chủ động tham mưu cho Lãnh đạo Tổng cục Cảnh sát và Lãnh đạo Bộ Công an chỉ đạo Công an các đơn vị địa phương tham mưu cho cấp ủy, chính quyền các cấp, phối hợp chặt chẽ với các Bộ, ngành làm tốt công tác cai nghiện để giảm nguồn “cầu” ma túy. Đặc biệt, tăng cường công tác tuyên truyền về tác hại của ma túy tới người dân, nhất là giới trẻ để không bị sa ngã vào con đường hút, chích.
Mặt khác, Cục đang phối hợp với các ngành chức năng quản lý tiền chất chặt hơn nữa; tránh việc các đối tượng lợi dụng để sản xuất ma túy tổng hợp; đề nghị các ngành chức năng sớm nghiên cứu phác đồ điều trị cho người nghiện ma túy tổng hợp.
Bên cạnh đó, các đơn vị nghiệp vụ của Cục, cũng như Phòng CSĐTTP về ma túy các địa phương chủ động nắm chắc tình hình các điểm, tụ điểm phức tạp về tổ chức sản xuất ma túy tổng hợp, đi sâu vào công tác nghiệp vụ, sớm phát hiện, triệt phá các đường dây, ổ nhóm mua bán, vận chuyển ma túy tổng hợp, các cơ sở sản xuất ma túy tổng hợp.